TRẠM TÁI SỬ DỤNG NƯỚC THẢI – PHÂN TÁN

Tái sử dụng nước thải tại chỗ thường vướng hai câu hỏi: gom nước từ nhiều điểm có tốn kém không, và nước sau xử lý có đủ sạch để dùng lại không. Trạm phân tán giải quyết câu thứ nhất bằng cách xử lý ngay gần nơi phát sinh; câu thứ hai được trả lời bằng kiểm nghiệm nước đầu ra. Công ty TNHH Quốc tế NGO (NGO International), công ty xử lý nước và nước thải đặt trụ sở ở Hà Nội, đã triển khai một trạm tái tuần hoàn nước thải sinh hoạt và sản xuất theo mô hình này, với nước đầu ra được kiểm nghiệm theo quy chuẩn nước dùng cho tưới tiêu. Với giải pháp của NGO, tỷ lệ nước sau xử lý có thể tái sử dụng lên tới 90%.

Tổng quan về tái sử dụng nước thải phân tán

Nước thải sinh hoạt và một phần nước thải sản xuất nhẹ thường phát sinh ở nhiều điểm nhỏ: khu nhà ở công nhân, căng tin, nhà vệ sinh, khu rửa. Thay vì gom về một trạm lớn, mô hình phân tán xử lý từng cụm ngay tại chỗ, rồi đưa nước về dùng lại cho tưới cây, rửa sàn, vệ sinh hoặc bổ sung cho hệ thống làm mát.

Điều quyết định thành bại là chất lượng nước yêu cầu cho từng mục đích. Nước tưới hoặc rửa sàn chấp nhận mức xử lý vừa phải nhưng phải khử trùng; nước bổ sung cho làm mát hay nồi hơi cần thêm bước giảm độ cứng, độ dẫn. Các trạm nhỏ rải rác cũng khó giám sát hơn một trạm tập trung, nên thiết kế cần đơn giản, tự động và có cách theo dõi chất lượng định kỳ hoặc từ xa.

Khi đánh giá phương án cần xem lượng nước phát sinh theo từng điểm, mục đích dùng lại, quy chuẩn đối chiếu, mặt bằng đặt bể và chi phí vận hành. Chẳng hạn, cột B1 của QCVN 08-MT:2015/BTNMT là mức chất lượng nước mặt dùng cho tưới tiêu thủy lợi hoặc mục đích có yêu cầu tương tự, nên thường được dùng để đối chiếu khi nước sau xử lý dùng lại vào những việc này.

Năng lực của NGO International trong tái sử dụng nước thải

Tái sử dụng và tái tuần hoàn nước là hướng NGO International đặt ra trong các dự án xử lý nước thải ở nhiều ngành: thực phẩm và đồ uống, dệt nhuộm, mạ và linh kiện điện tử. Với mô hình phân tán, phạm vi công việc trải từ bố trí cụm bể, thi công, lắp đặt thiết bị, đường ống đến lấy mẫu và kiểm nghiệm nước đầu ra.

Khi mục đích dùng lại đòi hỏi chất lượng cao hơn, cấu hình được bổ sung lọc màng hoặc trao đổi ion, như ở trạm tái sử dụng nước thải mạ linh kiện điện tử. Trong ngành linh kiện điện tử, một khách hàng của NGO đặt mục tiêu tái sử dụng tối thiểu 50% lượng nước. Những hệ thống đã chạy nhưng chưa ổn định có thể được rà soát qua dịch vụ tư vấn vận hành.

Các dự án tiêu biểu của NGO International

Địa điểm và chủ đầu tư không được công khai; nội dung dưới đây dựa trên video ở đầu bài, phiếu kết quả thử nghiệm và danh mục trên trang dự án tiêu biểu.

Công nghệ xử lý nước thải thường áp dụng cho trạm tái sử dụng

Nền tảng của trạm tái sử dụng là xử lý sinh học hiếu khí – bùn hoạt tính, MBBR hoặc MBR – sau bước tách rác và lắng sơ bộ. MBR đặc biệt hợp khi cần nước ra trong và ổn định, vì màng giữ lại gần như toàn bộ bùn lơ lửng; xem thêm bài phân tích về công nghệ màng MBR. Màng MBR còn giúp giảm tới 50% diện tích bể xử lý so với công nghệ truyền thống.

Sau sinh học là lọc (cát, than hoạt tính) và khử trùng bằng clo hoặc tia UV; nước dùng tưới hay rửa sàn thường dừng ở đây. Nếu cấp lại cho làm mát hoặc dây chuyền sản xuất, cần thêm lọc màng, RO hoặc trao đổi ion để giảm độ dẫn và độ cứng.

Nguyên tắc chung là xác định mục đích dùng lại trước rồi mới chọn bậc xử lý, để không đầu tư quá mức cho nước chỉ dùng tưới, cũng không thiếu bậc xử lý cho nước dùng trong sản xuất.

Tái sử dụng nước thải phân tán tại Việt Nam

Mô hình phân tán hợp với nơi nước thải phát sinh ở nhiều điểm cách xa nhau, nơi chi phí nước cấp cao hoặc nguồn nước khan hiếm theo mùa, và nơi nguồn tiếp nhận nhạy cảm khiến việc giảm lượng xả có giá trị. Xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long hay tình trạng thiếu nước mùa khô ở Tây Nguyên có thể làm gián đoạn sản xuất, nên nhiều doanh nghiệp ở đây tính tái sử dụng ngay từ thiết kế.

Với cơ sở trong khu công nghiệp, nên trao đổi trước với ban quản lý khu về việc dùng lại nước tại chỗ và điều kiện đấu nối phần nước còn xả. Với dự án gần khu dân cư, cần tính khoảng cách, kiểm soát mùi và tiếng ồn của trạm ngay từ bố trí mặt bằng. NGO có văn phòng ở Hà Nội lẫn TP. Hồ Chí Minh nên khảo sát và hỗ trợ vận hành trạm được cho cơ sở ở cả hai miền.

NGO International nhận khảo sát, thi công và vận hành trạm tái sử dụng nước thải phân tán cho cơ sở tại các tỉnh dưới đây. Long An là vùng chịu ảnh hưởng xâm nhập mặn mùa khô nên tái sử dụng nước được tính đến sớm; ở miền Trung, Thanh Hóa và Nghệ An có nhiều khu công nghiệp mới, nơi dùng lại nước giúp giảm cả lượng nước cấp lẫn nước xả.

Vì sao cần lựa chọn đơn vị có kinh nghiệm thực tế?

Tái sử dụng nước khác xử lý để xả ở chỗ hậu quả của sai sót đến ngay với sản xuất hoặc sức khỏe người tiếp xúc. Vì vậy hồ sơ thiết kế nên nêu rõ mục đích dùng lại được giả định, chỉ tiêu nào được kiểm nghiệm, tần suất lấy mẫu và ai chịu trách nhiệm khi chất lượng nước giảm.

Với trạm phân tán, kinh nghiệm vận hành nhiều điểm cũng quan trọng: thiết bị nên đơn giản, dễ thay, có hướng dẫn rõ cho nhân viên không chuyên. Trạm nào đòi kỹ sư có mặt hằng ngày thì khó duy trì ở quy mô nhỏ.

Câu hỏi thường gặp

Kết luận

Tái sử dụng nước thải phân tán hiệu quả khi mục đích dùng lại được xác định trước và chất lượng nước được kiểm nghiệm định kỳ. Xử lý gần nguồn giúp tránh chi phí thu gom, còn mức xử lý được chọn theo từng mục đích thay vì áp chung một chuẩn.

NGO International đã triển khai trạm loại này từ thi công bể, lắp đặt đến kiểm nghiệm nước đầu ra theo QCVN 08-MT:2015/BTNMT. Cơ sở có nhiều điểm phát sinh nước thải có thể trao đổi với NGO về mục đích dùng lại trước khi chọn cấu hình.

Liên hệ NGO International