TRẠM XỬ LÝ NƯỚC THẢI DỆT NHUỘM

Với nước thải dệt nhuộm, đạt COD chưa phải phần khó nhất; khó nhất là màu. Thuốc nhuộm hoạt tính hòa tan tốt nên còn lại sau cả keo tụ lẫn xử lý sinh học, còn tăng hóa chất khử màu thì kéo theo chi phí và bùn. Công ty TNHH Quốc tế NGO (NGO International), đơn vị thiết kế, thi công và tư vấn vận hành xử lý nước thải, giải quyết vấn đề này theo hai hướng: giải pháp khử màu không dùng hóa chất tạo bông, và điều chỉnh vận hành hệ thống đang chạy. Hướng thứ hai đã áp dụng tại một cụm công nghiệp dệt nhuộm ở Ninh Bình (Nam Định, Hà Nam cũ).

Tổng quan về xử lý nước thải ngành dệt nhuộm

Mỗi tấn vải có thể tiêu tốn từ 120 đến 300 m³ nước, và nước thải đến từ nhiều công đoạn với tính chất rất khác nhau. Giũ hồ cho COD cao từ tinh bột, PVA; nấu và tẩy cho độ kiềm cao; nhuộm cho độ màu lớn cùng muối điện ly và chất trợ; giặt, hoàn tất mang theo chất hoạt động bề mặt. Nước thải thường nóng, pH có thể trên 9 và lẫn kim loại từ thuốc nhuộm.

Thuốc nhuộm phân tán và hoàn nguyên tồn tại ở dạng hạt không tan nên keo tụ tách được phần lớn, còn thuốc nhuộm hoạt tính, axit và trực tiếp hòa tan tốt, bền với vi sinh nên thường còn lại sau cả hai bước. Sản xuất theo đơn hàng làm màu, pH và nồng độ thay đổi liên tục, nên định lượng hóa chất ở bước keo tụ hay Fenton khó chính xác. Muối cao còn ức chế vi sinh và cản trở việc dùng lại nước.

Công nghệ vì thế được chọn theo loại thuốc nhuộm chính, biên độ dao động của màu và COD, độ muối, nhiệt độ, quỹ đất, quy chuẩn xả thải và mục tiêu tái sử dụng. Nhà máy nhuộm phân tán và nhà máy nhuộm hoạt tính khó dùng chung một sơ đồ.

Năng lực của NGO International trong xử lý nước thải ngành dệt nhuộm

Trong mảng xử lý nước thải dệt nhuộm, NGO International nhận ba loại việc với nhà máy và cụm công nghiệp: thiết kế, thi công trạm mới; cải tạo trạm đang vận hành kém; và tư vấn điều chỉnh vận hành khi vấn đề nằm ở cách chạy hệ thống. Nhóm công nghệ đơn vị áp dụng gồm điện hóa (điện phân keo tụ), Fenton, tuyển nổi DAF kết hợp xử lý kỵ khí IC hoặc CSTR, và MBR khi cần tái tuần hoàn khoảng một nửa lượng nước sau xử lý. Trang giải pháp cho ngành dệt nhuộm mô tả các hướng này.

Điểm riêng ở mảng này là giải pháp khử màu không dùng hóa chất tạo bông hay hóa chất khử màu. Giải pháp được thiết kế để loại bỏ trên 95% màu các loại, kể cả màu hoạt tính, ít phát sinh bùn và cho kết quả ngay trong ngày vận hành đầu tiên; hiệu quả khử màu không phụ thuộc hệ vi sinh hay biến động thời tiết. Nguyên lý được giải thích trong bài xử lý màu nước thải dệt nhuộm và giặt công nghiệp.

Các dự án tiêu biểu của NGO International

Ba trường hợp dưới đây gồm một hệ thống đang chạy được điều chỉnh vận hành, một trạm khử màu và một nhà máy may mặc do NGO thiết kế – thi công. Video ở đầu bài ghi lại trạm khử màu, với các bể phản ứng và mẫu nước trước, sau xử lý. Tên doanh nghiệp được giữ kín theo nguyên tắc bảo mật thông tin khách hàng.

Công nghệ xử lý nước thải thường áp dụng cho ngành dệt nhuộm

Tiền xử lý gồm hạ nhiệt độ, điều chỉnh pH, tách xơ sợi, dầu mỡ rồi điều hòa lưu lượng. Keo tụ, tạo bông bằng PAC hoặc phèn xử lý được màu phân tán và chất rắn lơ lửng, nhưng ít tác dụng với màu hoạt tính và sinh nhiều bùn hóa chất, nên thường chỉ là một bước trong chuỗi.

Để phá liên kết mang màu và giảm COD khó phân hủy, nhà máy dùng oxy hóa nâng cao như Fenton hoặc ozone. Fenton làm việc ở pH axit và tạo bùn sắt, nên phải tính cả chi phí hóa chất lẫn xử lý bùn. Điện phân keo tụ tạo chất keo tụ ngay trong bể từ điện cực, giảm đáng kể lượng hóa chất phải bổ sung.

Sinh học vẫn cần cho phần hữu cơ còn lại. Với nước thải COD cao, xử lý kỵ khí IC hoặc CSTR giảm tải trước bậc hiếu khí; vị trí bước khử màu trước hay sau bậc sinh học tùy loại thuốc nhuộm và độc tính của nước thải. Khi muốn tái sử dụng, MBR và lọc màng UF/RO đưa nước về chất lượng dùng lại được, nhưng RO giữ lại muối nên tạo ra dòng cô đặc cần xử lý riêng.

Xử lý nước thải dệt nhuộm tại Ninh Bình (Nam Định, Hà Nam cũ)

Tỉnh Ninh Bình hiện nay gồm Ninh Bình, Nam Định và Hà Nam cũ. Nam Định từ lâu là một trung tâm dệt may của miền Bắc, với nhiều cơ sở dệt nhuộm quy mô vừa và nhỏ trong các cụm công nghiệp và làng nghề.

Tại đây, NGO International tham gia điều chỉnh vận hành hệ thống xử lý nước thải của một cụm công nghiệp dệt nhuộm (dự án nêu trên). Cũng trên địa bàn tỉnh, đơn vị triển khai trạm xử lý nước thải tập trung cho CCN Yên Bằng tại Nam Định cũ; xem bài xử lý nước thải cụm công nghiệp tại Nam Định.

Ngoài Ninh Bình, NGO International nhận cả xây mới lẫn cải tạo hệ thống xử lý nước thải dệt nhuộm cho nhà máy ở các tỉnh dưới đây. Hưng Yên và Hải Dương có nhiều nhà máy dệt may trong các khu công nghiệp phía đông Hà Nội; ở phía Nam, dệt nhuộm tập trung quanh các khu như Nhơn Trạch (Đồng Nai) hay Phước Đông (Tây Ninh).

Ở cụm công nghiệp dệt nhuộm, nước thải của nhiều cơ sở đổ về một trạm chung, nên trạm chỉ ổn định khi từng cơ sở giữ đúng giới hạn đấu nối. Kiểm soát nước đấu nối, chỉnh liều hóa chất theo tải thực và có quy trình xử lý sự cố là việc hằng ngày của trạm, không chỉ là việc của khâu thiết kế.

Về quy chuẩn, từ ngày 1/9/2025 quy chuẩn riêng cho nước thải dệt nhuộm được gộp vào QCVN 40:2025/BTNMT. Cơ sở dệt nhuộm đang hoạt động, nếu hồ sơ môi trường được duyệt trước mốc đó, còn thời gian chuyển tiếp tới cuối năm 2031; dự án mới hoặc mở rộng phải đáp ứng ngay.

Vì sao cần lựa chọn đơn vị có kinh nghiệm thực tế?

Nước thải dệt nhuộm dễ khiến một thiết kế đúng trên giấy trở nên sai khi vận hành, vì số liệu trung bình không phản ánh những mẻ nhuộm đậm hay đổi màu liên tục. Trước khi ký hợp đồng, nhà máy nên yêu cầu nhà thầu nói rõ ba điều: đã xử lý loại thuốc nhuộm nào, kết quả thử nghiệm với mẫu nước của chính nhà máy, và chi phí hóa chất, lượng bùn dự kiến cho mỗi mét khối.

Tiêu chí hay bị bỏ qua là khả năng điều chỉnh sau bàn giao. Đơn hàng thay đổi thì nước thải thay đổi; đơn vị có kinh nghiệm để lại quy trình vận hành hiệu chỉnh được, đào tạo nhân sự và theo dõi giai đoạn đầu thay vì dừng ở nghiệm thu.

Câu hỏi thường gặp

Kết luận

Nước thải dệt nhuộm cho thấy rõ vì sao không nên áp một sơ đồ mẫu: loại thuốc nhuộm, độ muối và nhiệt độ khác nhau giữa các nhà máy, còn hóa chất và bùn cộng dồn vào chi phí mỗi tháng. Phương án bền là phương án khử màu ổn định, ít bùn và có quy trình vận hành điều chỉnh được.

NGO International vừa có giải pháp khử màu không dùng hóa chất tạo bông, vừa có kinh nghiệm điều chỉnh vận hành tại một cụm công nghiệp dệt nhuộm ở Ninh Bình. Nhà máy hoặc cụm công nghiệp đang gặp khó ở độ màu hay chi phí hóa chất có thể gửi thông tin cho NGO (loại thuốc nhuộm chính, lưu lượng, chi phí hóa chất hiện tại) để được đánh giá.

Liên hệ NGO International